Bibliografia
de Paleografia e Diplomática
PALEOGRAFIA
E DIPLOMÁTICA:
levantamento preliminar de acervos
bibliográficos da cidade do Rio de Janeiro
ASSOCIAÇÃO DOS ARQUIVISTAS BRASILEIROS
COMITÊ DE PALEOGRAFIA E DIPLOMÁTICA
Levantamento,
Compilação e Elaboração:
Comitê de Paleografia e Diplomática
Presidente:
João Eurípedes Franklin Leal
Membros
Efetivos:
Ana Lúcia Louzada Werneck
Gracilda Alves
Mariza Bottino
Victor Manoel Marques da Fonseca
Normatização
Bibliográfica:
Maria Isabel Falcão
* Após
as referências, as abreviaturas: AN (Arquivo Nacional), BN (Fundação
Biblioteca Nacional), RGPL (Real Gabinete Português de Leitura).
Indicam que a obra pode ser encontrada nessas instituições.
Os demais títulos arrolados pertencem a coleções
particulares de professores de Paleografia e Diplomática.
OBRAS
EM PORTUGUÊS
ACCIOLI,
Vera Lucia Costa. A escrita no Brasil Colônia. Recife: Massangana,
1994.
ARNS, Paulo Evaristo, bispo. A técnica do livro segundo S. Jerônimo.
São Paulo: Imagino, 1993.
ARQUIVO HISTÓRICO DO RIO GRANDE DO SUL. A publicação
de documentos históricos no
Arquivo Histórico do
Rio Grande do Sul. Porto Alegre: SEC, Subsecretaria de Cultura, 1986.
AN
ARROYO, Leonardo. Carta a El Rey D. Manuel. São Pedro: Dominus,
1963.
BELLOTTO, Heloísa Liberalli. Arquivos permanentes: tratamento documental.
___. Tipologia documental em arquivos : novas abordagens. Arquivo Rio
Claro. Rio Claro: ano 9, n. 1,
p. 4-15, jan. 1990. AN
BERWANGUER, Ana Regina; LEAL, João Eurípedes Franklin. Noções
de paleografia e diplomática.
Santa Maria, RS: Universidade Federal, 1991.
BORGES NUNES ver NUNES, Borges.
CAMPOS, Arnaldo. Breve história do livro. Porto Alegre: Mercado
Aberto, 1994.
COHEN, Marcel. A escrita. Lisboa: Europa-América, 1961.
COSTA, Avelino de Jesus, padre. Álbum de paleografia e diplomática
portuguesa. 3. ed.
Coimbra: DGAC, 1975. RGPL
______.________. Coimbra: Faculdade de Letras, 1976.
______. Apontamentos de epigrafia. s.l., s.ed. 1956. RGPL
______. Normas gerais de transcrição e publicação
de documentos e textos medievais e modernos.
Coimbra: Faculdade de Letras, 1993.
COSTA E SÁ, José Anastácio da. Princípios
elementares da arte diplomática. Lisboa: S.T. Ferreira,
1797. [BN?]
DIAS, J.; MARQUES, Oliveira; RODRIGUES, T. Álbum de paleografia.
Lisboa: Estampa, 1987.
DIRINGER, David. A escrita. S.L. S.ED., 1968. RGPL
_____._______. Lisboa: Verbo, 1985.
ENSAIOS históricos sobre os nomes próprios. S.l., s. ed.,
1845. RGPL
FLEXOR, Maria Helena Ochi. Abreviaturas: manuscritos dos séculos
XVI a XIX. São Paulo: Divisão do
Arquivo do Estado, 1979. AN,
RGPL
______._______. 2.ed. São Paulo: UNESP; Arquivo do Estado de São
Paulo, 1991. AN, BN
______. Noções de paleografia. Salvador: Centro de Estudos
Bahianos, 1970. (Publicação do Centro de
Estudos Bahianos, nº66)
NA
IFRAH, Georges. Os números. Porto Rio de Janeiro: Globo 1989
LEAL, João Eurípedes Franklin. Espírito Santo: documentos
administrativos. Vitória: FJSN, 1979.
LEAL, João Eurípedes Franklin. Espírito Santo: documentos
coloniais. Vitória: FJSN, 1978.
_____.
Glossário de paleografia. Rio de Janeiro: Associação
dos Arquivistas Brasileiros-AAB, 1994.
_____. Normas para transcrição paleográfica da documentação
brasileira. Rio de Janeiro: UNI-RIO,
1990.
_____. Paleografia: fontes primárias e normatização
das transcrições. S.l.: s.ed. 5 p. Datilo. Apresentado
ao 5º congresso Brasileiro de Arquivologia, Rio de Janeiro,
1982. AN
MACEDO, Deoclésio Leite de. Notariado. Rio de Janeiro: Arquivo
Nacional, 1974. AN
MARQUES, João M. Silva. Estudos de paleografia portuguesa. s.l.,
s.ed., 1938. RGPL
MARQUES, José. O regimento da chancelaria arquiepiscopal de Braga
no século XV. Porto: Faculdade
de Letras, 1992.
MATTOS E SILVA, Rosa. O português arcaico: fonologia. São
Paulo: Contexto, 1991.
McMURTRIE, Douglas C. O livro. Lisboa: Fundação Caloustre
Gulbenkian, 1970
MENDES, Ubirajara Dolácio. Evolução das escritas
- tipos caligráficos... [São Paulo: J. Bignardi, 1953?]
Separada do v. 10 do BOLETIM do Departamento do Arquivo do Estado.
AN
_____. Material da escrita. São Paulo: Departamento do Arquivo
do Estado, 1952. Separada do v. 10 do
BOLETIM do Departamento do Arquivo do Estado. AN
_____. Noções de paleografia. São Paulo: [J. Bentivegna]
1953. AN, BN
_____.________. São Paulo: Arquivo do Estado, 1973.
_____. A paleografia e as suas dificuldades... [São Paulo: J. Bignardi,
1953?] separada do v. 10 do
BOLETIM do Departamento do Arquivo do Estado. AN
NUNES, Borges. Abreviaturas paleográficas portuguesas. Lisboa:
ABRE, 1980
NUNES, Eduardo. Vária paleográfica. Lisboa: Barbosa e Xavier,
1973.
OBSERVAÇÕES sobre o estudo da paleografia em Portugal. Porto:
Centro de Estudos Humanísticos /
Faculdade de Letras, 1967. RGPL
OLIVEIRA, José Teixeira de. A fascinante história do livro.
Rio de janeiro: Kosmos, 1987.
RIBEIRO, Leonel. História das letras e dos algarismos. S.l., s.ed.,
1958. RGPL
RODRIGUES, Otávio Calasans. Noções gerais de paleografia
e diplomática. Rio de Janeiro: 1951. Apostila
de curso, Arquivo Nacional.
ROMÁN BLANCO, Ricardo. Estudos paleográficos. São
Paulo: Laserprint, 1987.
______. Lâminas de paleografia selecionadas, transcritas e comentadas.
São Paulo: Faculdade de
Filosofia, Ciências e Letras, 1956. BN
______. Um novo tratado de Tordesilhas de 1494. São Paulo: 1984.
SÁ, José Anastasio da Costa e. Princípios elementares
da arte diplomática. Lisboa: OFF. de Simão
Thaddeo Ferreira, 1797. AN
SANTOS, Graça A . Inscrições tumulares por siglas.
s.l., s.ed., 1942. RGPL
SÃO PAULO (estado) departamento do Arquivo. Curso livre de paleografia...
São Paulo: Dep. do Arquivo do Estado [1952] Mimeo. AN
SILVA, Carlos. Paleógrafo. Lisboa: Liv. Sá da Costa, s.d.
SPINA, Segismundo. Introdução à Edótica. São
Paulo: USP/Cultrix, 1977 .
STORIG, Hans Joaquim. A aventura das línguas. São Paulo:
Melhoramentos, 1990.
O TESTAMENTO de D. Lourenço Vicente e as suas capelas na Sé
de Braga e na Lourinhã. Braga:
Faculdade de Letras, 1993.
TOVAR, conde de. Esfragística medieval portuguesa. s. ed., 1937.
RGPL
VALENTE, José Augusto Vaz. Álbum de paleografia portuguesa.
São Paulo: USP/ECA, 1983.
_____. De re paleografhica. Marília, SP: FFCL, 1970
ZAMBEL, Miriam Mani. Breve história da escrita.
São Carlos, SP: Universidade, 1984.
OBRAS
EM ESPANHOL
ARCHIVO GENERAL
DE LA NACIÓN (Mexico). Normas para la trasncripción de documentos
históricos. México: 1979. (folletos técnicos,
17) AN
_____. En torno a los estudios diplomáticos hispanoamericanos.
México: 1980. AN
ASSOCIACIÓN LATINA AMERICANA DE ARCHIVOS. Guía de paleógrafos
latinoamericanos. Buenos
Aires, 1984. AN
BRIBIESCA SUMANO, Elena. Introdución a la paleografia. Mexico:
Dirección de Difusión y Publicaciones,
1981. (Información de archivos, 12) AN
_____. El acceso a la documentación de archivo histórico...
Buenos Aires: SEPAI, 1992
CORTÉS ALONSO, Vicenta. La escritura y lo escrito. Madrid: ICI,
1986.
_____. Una experiencia interesante: mi docencia de la paleografia. In:
De Archivos y Archivistas :
homenaje a Aurelio Tanodi. Washington : OEA, Secretaria General,
Departamento de Asuntos
Culturales, 1987. p. 16-27. AN
DURANTI, Luciana. Usos nuevos para una antigua ciencia. Córdoba,
Argentina: Ira. 1995.
GARCES, G; JORGE, A . Como han de traducirse los documentos paleograficos
de Hispanoamerica.
Quito, Ecuador: Imp. Municipal, 1961. BN
_____. Paleografia diplomática española y sus peculiaridades
em America. Quito, Ecuador, Imp. Municipal,
1949. (Archivo Municipal [Quito] publicaciones) AN, BN
GELB, Ignace J. Historia de la escritura. Madrid, 1976.
GIMENO BLAY, Francisco M. La paleografia y los Archivos. Iragi : Revista
de Archivística.
Vitoria-Gasteiz, ano 1, n. 1, p. 317-51, 1988. AN
_____. Paleografia y diplomatica : materiales para una reflexión.
Iragi : Revista de Archivística
Vitoria-Gasteiz, ano 1, n. 1, p. 111-43, 1988. AN
MALLON, Jean. Las inscripciones publicadas por el marques de Monsalud
(1897-1908) : estudio critico.
Scriptural monumenta et studia. Madrid: Consejo Superior de Investigaciones
Cientificas, Instituto
Antonio de Nebrija de Filosofia, 1951. BN
MERINO, Andres, O. J. Escuela paleographica, ó de leer letras antiguas
desde la entrada de los godos en
España hasta nuestros tiempos, dispuesta por... . Madrid:
Juan Antonio Lozano, 1780. BN
MILLARES CARLO, Augustin. Album de paleografia hispanoamerica de los siglos
XVI y XVII...
Mexico, DF.: Institute Panamericano de Geografia e História
/ Fournier 1955. 3v. AN, BN
______. Nuevos estudios de paleografia española. Mexico: Fondo
de Cultura Economica, 1941. (Patronato
de la Casa de España en Mexico. Monografias). AN, BN
______. Paleografia española : ensayo de una historia de la escritura
en España desde el siglo VII ao
XVII. Barcelona, Buenos Aires: Labor, 1929. AN, BN
______. Tratado de paleografia española. 2 ed. Madrid: Hermano,
1932. BN
MUÑOZ Y RIVERO, Jesús-Maria. Manual de paleografia diplomática
española de los siglos XII al
XVII : método teórico-práctico para aprender
á leer los documentos españoles de los siglos XII al
XVII. 2 ed. Madrid: Lib Viuda de Hermano, 1889. AN, BN
_____. ______. 2 e.d. Madrid, Daniel Jono, 1917. BN
_____. Paleografia popular : arte de leer los documentos antiguos escritos
en castellano. Madrid: Lib de la viuda
de Hermano, 1886. BN
NORMAS para la transcriptión y editoración de documentos
históricos. Córdoba, Argentina: Universidad
Nacional, 1956.
NORMAS de transcriptión y edición de textos y documentos.
Madrid: Escuela de estudios Medievales, 1944.
NUÑEZ CONTRERAS, Luis. Concepto de documento. In: ____. Archivística
: estudios básicos. Sevila: s. ed.
1981. P.25-44.
OTTA, Francisco. Los alfabetos del mundo. Santiago: Universidade del Chile,
s.d.
ROMERO TALLAFEGO, Manuel. Diplomática del documento contemporáneo
: sus aportaciones para la
valoración y selección en los archivos. In: JORNADA
SOBRE METODOLOGIA PARA LA
IDENTIFICACIÓN Y VALORACIÓN DE FONDOS DOCUMENTALES
DE LAS
ADMINISTRACIONES PÚBLICAS, 1 1991, Madrid. Actas... Madrid:
Dirección de los Archivos
Estatales, 1992. P. 51-59 AN
TANODI, AURELIO Z. Comienzos de la función notarial en Córdoba
: reseña histórica y notas sobre
diplomática, paleografia y cronologia. Córdoba: Universidad
Nacional, 1956. BN
_____. Interpretación paleografica de nombres indígenas.
Córdoba, Argentina: CIDA, 1980.
_____. En torno a los estudios diplomáticos hispanoamericanos.
Mexico: Archivo General de la Nación,
1980. (Folletos Técnicos, 19) AN
TANODI DE CHIAPERO, Branka Maria. La escritura en Córdoba del Tucumán
1573-1650.
Córdoba: Universidad Nacional, 1994
WEISE, O . La escritura y el libro. Barcelona: Labor, 1935.
OBRAS EM ITALIANO
ARCHIVIO
DI NAPOLI. Programma per lo insegnanmento della diplomatica e della paleografia
nel
novello anno scolastico 1862-1863. Napoli: s. ed., 1862. AN
ARPAGO, M. Antonietta Martullo. La scuola dell´Archivio di Stato
di Napoli. Archivi per la Storia.
Firenze, v.2, n.2, p. 73-89, lugl./dic. 1989. AN
CARDONA, Giorgio R. Storia universale della scritura. Milano: Mondadori,
1987.
CARUCCI, Paola. II documento contemporaneo : Diplomatica e criteri di
edizione. Roma: La Nuova
Italia Scientifica, 1987
CASAMASSIMA, Emanuele. Note sul metodo della descrizione dei codici -
In: ANTOLOGIA di scritti
archivistici / a cura di Romualdo Giuffrida,. Roma: Ministero per
i Beni Culturali e Ambientali, 1985.
p. 717-742 (Pubblicazioni degli Archivi di Stato : Saggi, 3) AN
CENCETTI, G. Paleografia latina. Roma: Jouvence, 1987.
CIOCCA, Ermano. La scuola di Perugia. Archivi per la Storia. Firenze,
v.2, n.2, p. 171-180, lugl./dic.
1989. AN
COSTAMAGNA, Giorgio. La dottrina e la tradizione archivistica in Genova.
Archivi per la Storia. Firenze,
v.2, n.2, p.273-282, lugl./dic 1989. AN
GERMANI, Ingrid. La scuola dell´Archivio di Stato di Bologna. Archivi
per la Storia. Firenze, v.2, n.2,
p. 183-208, lugl./dic. 1989. AN
GLORIA, Andrea. Compendio delle lezioni teorico-pratiche di paleografia
e diplomatica.
Padova: R. Stab. Di Pietro Prosperini, 1870. AN
IONA, Maria
Laura. La scuola di Trieste. Archivi per la Storia. Firenze, v.2, n.2,
p. 263-271, lugl./dic.
1989. AN
LUDOLINI, Elio. La scuola archivistica romana dal 1870 al 1895. Archivi
per la Storia. Firenze, v.2, n.2,
p. 113-157, lugl./dic. 1989. AN
MASSANO, Isabella Ricci. La scuola di Torino. Archivi per la Storia. Firenze,
v.2, n.2,
p. 287-295, lugl./dic. 1989. AN
ORLANDELLI, Gianfranco. Studi e ricerchi di storia e scienze ausiliare.
Bologna: Zanichelli, 1989. AN
PAGANINI, Carlo. La scuola archivistica milanese. Archivi per la Storia.
Firenze, v.2, n.2, p.235-250,
lugl./dic. 1989. AN
PETRUCCI, Armando. La scrittura. Torino: Einaudi, 1992.
PRATESI, A . Genesi e forme del documento medievale. Roma: Jouvence, 1987.
SALADINO, Antonio. La scuola meridionale. Archivi per Storia. Firenze,
v.2,n.2, p. 35-51, lugl./dic.
1989. AN
SOFFIETTI, Isidora. L´insegnamento della diplomatica presso la scuola
torinese fino agli anni' 70.
Archivi per la Storia. Firenze, v.2, p.283-286, lugl./dic. 1989.
AN
SPAGGIARI, Angelo. La scuola di Modena. Archivi per la Storia. Firenze,
v.2, n.2, p.209-226,
lugl./dic. 1989. AN
THOMPSON, Edward Maunde. Paleografia greca e latina. Traduzione dall´inlese
com aggiunte e note
di Giuseppe Fumagali ... 3. Ed. Riv. Ed ampliata com 38 incisioni
nel texto e 8 tavole in fotocopia di cui
una triconomia. Milano: Hoepli, 1911. AN
_____.______. Milano: Hoepli, 1986.
TOGNETTI, Giampaolo. Criteri per la transcrizione di testi medievali latini
e italiani. Roma: 1982.
(Quaderni della Rassegna degli Archivi di Stato, 51) AN
OBRAS
EM INGLÊS
CAPPELI,
Adriano. The elements of abbreviation in Medieval latin paleography. Kansas,
USA:
University, 1982.
DAWSON,
G.; KENNEDY, Laetitia. Elizabethan handwriting 1500-1650. London: Phillimore,
1981.
DROGIN,
Marc. Medieval calligraphy. New York: Dover, 1989.
DURANTI,
Luciana. Diplomatic: new uses for an old science. Archivaria. Quebec:
v.28, p.7-27, 1989.
___._______(Part
II). Archivaria. Quebec: v.29, p. 4-17, 1989-90.
___._______(Part
III) ... v.30, p. 4-20, 1990.
___._______(Part
IV) ... v.31, p. 10-25, 1990-91.
___._______(Part
V) ... v.32, p. 6-24, 1991.
___._______(Part
VI) ... v.33, p. 6-24, 1991-92.
HAMEL,
Christopher de. Scribes and illuminators. London: Britsh Museum, 1992.
LUND,
C.; KAHLER, N. The portuguese manuscripts collection. Washington: Library
of Congress, 1980.
SECKINGH,
Ron Sevoy. A guide on selected diplomatic archives of South America. Chapel
Hill (?),
1975. Separata de Latin America Research Review, 1975. BN
TAYLOR,
Isaac. The history of the alphabet an account of the origin and development
of letters.
London: Edward Arnold, 1899. BN
THOMPSON, Edward Maund. An introduction to Greek and Latin paleography.
Oxford: Clarendon,
1912. AN
THOYTS,
E.E. How to read old documents. London: Phillimore, 1990.
TRANSLATIONS
and annotations of Mo-so
OBRAS
EM FRANCÊS
ARCHIVES
paléographiques de Iórient et de Iámérique
publiées avec des notices historiques et
philologiques. Paris: Maisonneuve, 1870. BN
BATAILLE,
André. Pour une terminologie en paléograhie grecque. Paris,
C. Klincksueck, 1954. BN
BOURMONT,
Amedée de. Lecture et transcription des vielles écritures:
manuel de paléographie des
XVIe, XVIIe, XVIIIe Siècles. Paris: Alphonse Picard; Lib.
De la Société de lEcole des Chartes et des
Archives Nationales, 1881. AN
BURNAM,
John M. Paleographia ibérica: fac-similés de manuscrits
espagnols et portugais (Ixe - Xve
siècles) avec notices et trancriptions. Paris.: Lib. Ancienne
Honoré Champion, 1920. BN
CHAMPOLLION,
Jean Jacques. Paléographie des classiques latins d´apres
les plus beaux manuscrits de
la Bibliothèque royale de Paris: recueil de fac similés
fidèlement executés sur les originaux et
accompagnés de notices historiques et descriptions. Paris:
Ernest Panchou, 1837. BN, RGPL
CLARENCY,
le comte de. Mélanges de philogie et de paléographie américaine.
Paris: Ernest Léroux,
1883. BN
CHASSANT,
Alphonse. Dictionnaire des abreviations latines et française usitées
dans les inscriptions
lapidaires et metalliques, les manuscrits et les chartes du Moyen
âge. 3. Ed. Paris: Auguste Aubry,
1866. BN
____.
Paléographie des chartes et des manuscrits de Xie au XVIIe. s.l.,
s. ed., 1867. RGPL
____.______.
8 ed. Paris: Jules Martin, 1885. BN
DÁNJOU, René. Le coeur d´amour. Paris: Philippe Lebaud,
1981.
DE
VAINES, Dom. Dictionnaire raisonné de diplomatique contenant les
règles principales et essentielles
pour serir à déchiffrer les anciens titres, diplômes
et monuments. Paris, Lib. Lacombe, 1774. BN
____.
Dictionnaire raisonné de diplomatique. s.l., s.ed., 1863. RGPL
____.
Dictionnaire raisonné de diplomatique contenant les règles
principales ... augmenté de 23
planches nouvelles et de plus de 400 articles par A . Bonnetty.
2. Ed. Paris: Bureau des Annals de
Philosophie Chrétienne. 1865. BN
DICTIONNAIRE
de diplomatique ou etymologies. s.l., s.ed., 1789. RGPL
ECOLE
NATIONALE DES CHARTES (Paris). Position des thèses soutenues par
les éléves de la
promotion ... pour obtenir le diplôme d´archiviste
paléographe. Paris: École des Chartes, 1951-58.
BN
FEVRIER,
James G. Histoire de l´écriture. Paris: Payot, 1948.
GIRY,
Arthur. Manuel de diplomatique: diplômes et chartes.... Paris: Hachette,
1894. AN , BN
____.______.
2. Ed. Paris: Félix Alcan, 1925. BN
GIRY,
Jean-Marie-Arthur-Joseph ver GIRY, Arthur
KAULEK,
Jean; PLANTET, Eugène. Recueil de fac-simile pour servir a l´étude
de la paléographie
moderne (XVIIe et XVIIIe siècles). Paris: Armand Colin,
1889. AN
LE
MOINE, Pierre Camille. Diplomatique pratique ou traité de l´arrangement
des archives et trésors des
chartes ... Paris: Joseph antoine, 1765. AN, BN
MALLON,
Jean. De l´écriture. Paris: Centre National de la Recherche
Scientifique, 1986.
PROU,
Maurice. Manuel de paléographie latine et française. 3.ed.
paris: ª Picard, 1910. AN. BN
____.______.
Manuel de paléographie française. 4 ed. Paris: Auguste Picard,
1924. BN
QUANTIN. Dictionnaire raisonné de diplomatique chrétienne.
Paris: Ateliers Catholiques du Petit
Montrouge, 1846. BN
REUSENS,
le Chamoine. Eléments de paléographie. Louvain: Chez láuteur,
1899. AN,BN
ROSNY,
Léon de. Archives paléographiques de l´Orient et de
l´Amerique... Paris: Maisonneuve, 1870.
BN
___._____.
Les écritures figuratives et hyeroglyphiques des differents peuples
anciens et modernes.
Paris: Maisonneuve, 1860. BN
SILVESTRE,
J. B. Paléographie universelle. ... Paris: firmin Didot, 1841.
BN
STIENNON,
Jacques. Paléographie du Moyen âge. Paris: Colin, 1973.
TESSIER,
Georges. La diplomatique. Paris: PUF, 1952.
WAILLY,
M. Natalis de. Eléments de paléographie. Paris: Imp. Royale,
1838. AN, BN
OBRAS
EM LATIM
MABILLON,
Jean. De re diplomatica libri VI in quibus quidquid ad veterum instrumentorum
antiquitatem, materiam, scripturam & stilum quidquid ad sigilla,
monogrammata, subscriptiones
ac notas chronologicas ... Paris: Ludivice Billaine, 1681. BN
____._______.
2. ed. Paris: Charles Robustel, 1709. BN
____._______.
3. Ed. Neaploli: TYP. Vincentii Visini, 1789. AN
____.
Librorum de re diplomatica suplementum in quo ... Paris: Charles Robustel,
1704. BN
Endereço
Av. Presidente Vargas, 1733
- sala 903
CEP: 20.210-030 Centro - Rio de Janeiro
Tel/Fax: (21) 2507-2239 / 852-2541
Topo
da Página
Voltar
|